«Կանաչ քաղաք» գործողությունների ծրագիր

2017 թվականին Երևանի քաղաքապետարանը Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի աջակցությամբ մշակեց մայրաքաղաքի բնապահպանական վիճակի բարելավման ռազմավարություն։ Այս փաստաթուղթն ընդգրկում է քաղաքային կյանքի առանցքային ոլորտները՝ հասարակական տրանսպորտ, փողոցային լուսավորություն, թափոնների կառավարում, ջրային ռեսուրսներ և կանաչ տարածքներ։ Ծրագրի նպատակն է մինչև 2030 թվականը բնակիչների համար ստեղծել հարմարավետ միջավայր, նվազեցնել վնասակար արտանետումները և ցուցաբերել համակարգային մոտեցում քաղաքի բնական ակտիվների պահպանման հարցում՝ խնդիրները հատվածական լուծելու փոխարեն։

Երևանի ավագանին պաշտոնապես հաստատել է այս ռազմավարությունը՝ այն դարձնելով հիմնական ուղեցույց համայնքային ծառայությունների համար բյուջեների և նոր նախագծերի պլանավորման ժամանակ։ Այնուամենայնիվ, փաստաթուղթը ուղղակի գործող օրենք չէ, որը ենթադրում է անհապաղ տուգանքներ անհամապատասխանության համար։ Այն ավելի շուտ ճանապարհային քարտեզ է, և դրա արդյունավետությունը կախված է առկա ֆինանսավորումից և իշխանությունների վարչական որոշումների հետևողականությունից։

Ծառերին վերաբերող հիմնական դրույթները

[1] Կանաչ տարածքների վերականգնման կարևորությունը։ 1990-ականներին էներգետիկ ճգնաժամի պատճառով Երևանը ենթարկվեց լուրջ անտառահատումների՝ կորցնելով ծառածածկույթի զգալի մասը վառելիքի համար։ Թեև 2004 թվականից ի վեր քաղաքը ջանքեր է գործադրել հանրային կանաչ տարածքները վերատնկելու և վերակենդանացնելու ուղղությամբ՝ դրանք մոտեցնելով մինչև 1990 թվականի մակարդակին, ներկայիս բուսականության կառուցվածքը տարբերվում է նախնականից․ այն ունի ավելի ցածր գազակլանիչ հատկություն և բավարար չէ որպես փոշու դեմ բնական արգելք (էջ 121)։

[2] Կանաչ տարածքների առկա մակերեսը մեկ շնչի հաշվով։ 2016 թվականի դրությամբ Երևանում հանրային կանաչ տարածքների հարաբերակցությունը կազմել է մոտավորապես 7,6 քառակուսի մետր մեկ բնակչի հաշվով։ Թեև սա բարելավում է նախորդ տարիների համեմատ, այն դեռևս ցածր է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության կողմից առաջարկվող նվազագույն 9 քառակուսի մետրից, ինչը սահմանափակում է քաղաքի պաշտպանվածությունը փոշուց (էջ 122)։

[3] Գլխավոր հատակագծի նպատակներն ու իրականությունը։ Քաղաքի գլխավոր հատակագիծը սահմանել էր հավակնոտ երկարաժամկետ նպատակ՝ մինչև 2020 թվականը եռապատկել կանաչ տարածքները՝ հասցնելով գրեթե 2400 հեկտարի։ Սակայն այս նպատակին հասնելը դժվար է եղել, քանի որ նախատեսված հողերի մեծ մասն այլևս հասանելի չէ, աղտոտված է կամ էրոզիայի ենթարկված։ Հետևաբար, քաղաքը պետք է վերագնահատի առկա հանրային հողերը և վերանայի կանաչ տարածքների զարգացման հայեցակարգը՝ ավելի իրատեսական նպատակներ սահմանելու համար (էջ 122)։

[4] Լքված արդյունաբերական տարածքների (brownfields) դերը։ Հնարավորություն կա ստեղծել նոր կանաչ տարածքներ՝ վերականգնելով նախկին արդյունաբերական կամ առևտրային հողերը, որոնք կարող են աղտոտված լինել։ Քաղաքը չունի նման տեղանքների ամբողջական գույքագրում, բայց նախատեսում է մշակել այն՝ բացահայտելու այն վայրերը, որոնք կարող են մաքրվել և վերածվել հանրային կանաչ գոտիների կամ բարեկարգման օբյեկտների (էջ 123, 135)։

[5] Կարևորությունը օդի որակի համար։ Բուսականության կորուստն ուղղակիորեն նպաստել է Երևանում օդի վատ որակին, մասնավորապես՝ փոշու և մասնիկների բարձր կոնցենտրացիային, քանի որ քաղաքը չունի բավարար բնական խոչընդոտներ քամին արգելափակելու և աղտոտիչները պահելու համար։ Քաղաքի շուրջ կանաչ գոտու վերականգնումը համարվում է կարևոր քայլ այս խնդիրը մեղմելու և ընդհանուր էկոլոգիական առողջությունը բարելավելու համար (էջ 45, 121)։

[6] Կենսաբազմազանության մարտահրավերները։ Երևանում կենսաբազմազանությունը նվազել է, ինչի մասին վկայում է թռչունների համայնքների վիճակը․ տեսակների բազմազան խառնուրդից անցում է կատարվել մի քանի տարածված տեսակների գերիշխանությանը, ինչպիսիք են ագռավները։ Քաղաքի տեսլականը ներառում է կենսաբազմազանության ինտեգրումը քաղաքաշինության մեջ՝ տեղական ֆլորան և ֆաունան պահպանելու համար՝ գիտակցելով, որ կանաչ տարածքները պետք է փոխկապակցված լինեն՝ բազմազան էկոհամակարգերին արդյունավետ աջակցելու համար (էջ 44, 46)։

[7] Ոռոգման սահմանափակումները։ Կանաչ տարածքների պահպանումն ու ընդլայնումը խիստ կախված են ոռոգման ջրի և ենթակառուցվածքների առկայությունից։ Կանաչ տարածքի յուրաքանչյուր հեկտարը պահանջում է տարեկան մոտավորապես 7000 խորանարդ մետր ջուր, ուստի ոռոգման կայուն լուծումները և առկա ցանցի արդիականացումը էական են նոր և առկա տնկարկների գոյատևման համար (էջ 45, 122)։

[8] Կանաչ տրանսպորտային ենթակառուցվածք։ Կանաչապատման նոր նախաձեռնությունները կապվում են կայուն շարժունակության հետ։ Գործողությունների ծրագիրը ներառում է կանաչ տրանսպորտային ենթակառուցվածքների տեղադրում, ինչպիսիք են հեծանվային կայանատեղիները և էլեկտրամոբիլների լիցքավորման կետերը, հասարակական շենքերի և կանաչ գոտիների ներսում կամ դրանց մոտակայքում։ Այս մոտեցումը նպատակ ունի սիներգիա ստեղծել հողօգտագործման և տրանսպորտի միջև՝ խթանելով քայլելն ու հեծանվավարությունը ավելի հաճելի քաղաքային միջավայրում (էջ 126, 128)։

[9] Առևտրային կառուցապատման ներդրումը։ Հաշվի առնելով պետական միջոցների և հողի սակավությունը՝ ակնկալվում է, որ մասնավոր առևտրային կառուցապատումը դեր կխաղա կանաչ ծածկույթի ավելացման գործում։ Կանոնակարգերը պարտավորեցնում են կառուցապատողներին իրենց նախագծային տարածքների առնվազն 30%-ը հատկացնել կանաչ տարածքներին, ինչը դիտվում է որպես անհրաժեշտ ներդրում քաղաքի կանաչապատման ընդհանուր նպատակներին հասնելու համար (էջ 122)։

[10] Հանրային իրազեկում և կրթություն։ Ծրագիրը շեշտում է հանրային ներգրավվածության անհրաժեշտությունը «Կանաչ քաղաքի իրազեկման կենտրոնի» (Green City Awareness Centre) և դպրոցների ու ՀԿ-ների հետ համագործակցության միջոցով։ Այս նախաձեռնությունները նպատակ ունեն կրթել քաղաքացիներին կանաչ տարածքների և կենսաբազմազանության արժեքի մասին՝ ձևավորելով բնապահպանական պատասխանատվության մշակույթ, որն աջակցում է քաղաքի անտառվերականգնման և պահպանության ջանքերին (էջ 48, 69)։