ՀՀ օրենքը սակագների և տուգանքների մասին

2005 թվականին ընդունված «Բուսական և կենդանական աշխարհին պատճառված վնասի հատուցման սակագների մասին» ՀՀ օրենքը սահմանում է իրավական հիմքերը և հստակ դրամական չափերը՝ Հայաստանում բնապահպանական խախտումների հետ կապված տուգանքների հաշվարկման համար։ Օրենսդրությունը դասակարգում է խախտումները՝ ապօրինի որսից և ձկնորսությունից մինչև բուսական աշխարհի ոչնչացում, սահմանելով առանձին բազային սակագներ կոնկրետ տեսակների համար (օրինակ՝ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ կամ ծառեր՝ ըստ բնի տրամագծի) և կիրառելով խիստ բազմապատկիչ գործակիցներ (բազային դրույքաչափի մինչև տասնապատիկը) պահպանվող տարածքներում կամ Երևան քաղաքում կատարված խախտումների դեպքում։ Բացի այդ, օրենքը պահանջում է փոխհատուցումը հաշվարկել՝ ելնելով վնասված պաշարների քանակից կամ ծավալից, և սահմանում է, որ այդ գումարները գանձվում են պետական բյուջե՝ նախատեսելով դատական կարգով բռնագանձման հնարավորություն, եթե վճարումները սահմանված ժամկետում կամովին չեն կատարվում։

Երևանի քաղաքային անտառաբուծության համատեքստում այս փաստաթուղթը հզոր, բայց հաճախ չկիրառվող գործիք է։ Հոդված 4-ը հատուկ անդրադառնում է «ծառերի և թփերի ապօրինի հատմանը կամ մասնակի վնասմանը»՝ հստակորեն ներառելով նաև «բնակավայրերի ընդհանուր օգտագործման տարածքներում» գտնվողները։ Այս սահմանումը չափազանց կարևոր է «սանիտարական էտի» անվան տակ կատարվող չարաշահումների դեմ պայքարելու համար. որակելով խորը էտը (տոպինգը) որպես «մասնակի վնասում» կամ «աճի դադարեցում»՝ ակտիվիստները կարող են օգտագործել այս օրենքը՝ պահանջելով փոխհատուցման գումարներ, որոնք հաճախ զգալիորեն գերազանցում են ստանդարտ վարչական տուգանքները՝ ծառերի ոչնչացումը դարձնելով ֆինանսապես ոչ շահավետ կառուցապատողների համար։

Հիմնական դրույթները՝ կապված ծառերի հետ

[1] Բազային փոխհատուցումը հաշվարկվում է ըստ տրամագծի և տեսակի։ Ծառերի վնասման համար հիմնական ֆինանսական տույժը հաշվարկվում է՝ հիմնվելով կոճղի տրամագծի վրա, ընդ որում՝ «արժեքավոր» կամ «հազվագյուտ» համարվող տեսակների համար կիրառվում են ավելի բարձր դրույքաչափեր։ Արժեքավոր տեսակների դեպքում, ինչպիսիք են կաղնին, սոսին և ընկուզենին, բազային սակագինը սկսվում է 4 500 դրամից (տնկիների համար) և հասնում է 22 500 դրամի՝ 30 սմ տրամագծով ծառերի համար, իսկ այդ չափը գերազանցող յուրաքանչյուր սանտիմետրի համար գանձվում է լրացուցիչ 1 500 դրամ։ «Այլ» տեսակների համար բազային դրույքաչափերն ավելի ցածր են՝ տատանվելով 1 000-ից 10 000 դրամի սահմաններում։ (5.1)

[2] Խիստ գործակիցներ Երևանի և քաղաքային բնակավայրերի համար։ Օրենքը նախատեսում է զգալիորեն ավելի բարձր տույժեր քաղաքային միջավայրում կատարված խախտումների համար՝ հանրային կանաչ տարածքները պաշտպանելու նպատակով։ Մասնավորապես, բնակավայրերի ընդհանուր օգտագործման տարածքներում (արհեստական անտառներ և հանրային վայրեր) ծառերի ապօրինի հատման կամ ոչնչացման դեպքում վնասը հաշվարկվում է բազային սակագնի եռապատիկի չափով, մինչդեռ Երևան քաղաքի վարչական սահմաններում կատարված խախտումները ենթադրում են շատ ավելի խիստ պատիժ՝ ստանդարտ դրույքաչափի տասնապատիկի չափով։ (5.1)

[3] Տուգանքներ կանաչ գոտիներում աղբ թափելու համար։ Քաղաքային կանաչ տարածքները օրենքով պաշտպանված են աղտոտումից, և սահմանված են հստակ տուգանքներ՝ յուրաքանչյուր քառակուսի մետր աղտոտված հողի համար։ Օրենքը սահմանում է 2 000 դրամ տուգանք յուրաքանչյուր քառակուսի մետրի համար՝ բնակավայրերի կանաչ գոտիները կենցաղային կամ սննդային մնացորդներով աղտոտելու դեպքում, և զգալիորեն ավելի բարձր տուգանք՝ 10 000 դրամ յուրաքանչյուր քառակուսի մետրի համար՝ շինարարական կամ արդյունաբերական աղբի չարտոնված թափման դեպքում։ (5.8)

[4] Տուգանքներ ապօրինի շինարարության և հողի բերրի շերտի հեռացման համար։ Հանրային կանաչ տարածքների չարտոնված օգտագործումը շինարարության կամ ռեսուրսների արդյունահանման նպատակով առաջացնում է խոշոր ֆինանսական պարտավորություններ, որոնք հաշվարկվում են ըստ մակերեսի կամ ծավալի։ Շինություններով կանաչ տարածքների ապօրինի զբաղեցումը տուգանվում է 5 000 դրամով՝ յուրաքանչյուր քառակուսի մետրի համար, իսկ այդ գոտիներից հողի բերրի շերտի ապօրինի հեռացումը պատժվում է 10 000 դրամ դրույքաչափով՝ յուրաքանչյուր խորանարդ մետրի համար։ (5.9)

[5] Հաշվարկ՝ հիմնված մնացած կոճղերի վրա։ Նույնիսկ ծառի հեռացումից հետո պատասխանատվությունն ապահովելու համար օրենքը թույլ է տալիս իրավասու մարմիններին վնասը հաշվարկել՝ հիմնվելով մնացած հետքերի վրա։ Եթե ապօրինի հատումը բացահայտվում է կոճղերի առկայությամբ, վնասի փոխհատուցումը գնահատվում է տվյալ ծառատեսակի և տրամագծի համար կիրառելի ստանդարտ սակագնի եռապատիկի չափով։ (6.10)